Hoeveel is te veel? Veilige bovengrenzen van vitaminen en mineralen

Multivitamine Energy en Zink van Nature Avenue naast elkaar op een keukentafel, met een open notitieboek ervoor

Het verschil tussen RI en een bovengrens, bij welke vitaminen en mineralen je echt moet opletten, en waarom stapelen van producten het echte risico is.

Te veel van een vitamine of mineraal bestaat echt, en het risico zit bijna nooit in een enkel product dat je volgens de verpakking neemt. Het zit in stapelen: een multivitamine, daarbovenop een los product met dezelfde nutrient, plus een verrijkte drank of ontbijtgranen. Elk afzonderlijk netjes gedoseerd, samen een totaal dat niemand nog overziet. Dit artikel legt uit waar bovengrenzen vandaan komen, bij welke nutrienten je echt moet opletten en hoe je in vijf minuten uitrekent wat je eigenlijk binnenkrijgt.

VNR of RI is geen bovengrens

Op elk label staat een percentage naast de nutrient: de VNR of referentie-inname, in het Nederlands vaak RI. Dat getal zegt hoeveel een gemiddelde gezonde volwassene per dag ongeveer nodig heeft. Het is een richtwaarde voor voldoende, geen plafond voor veilig.

De bovengrens is iets anders: de hoogste dagelijkse inname die bij langdurig gebruik nog als veilig wordt beschouwd. Tussen die twee zit bij veel nutrienten een ruime marge, en daarom kan een product gerust 300 of 500 procent van de RI leveren zonder dat er iets aan de hand is. Multivitamine Energy bevat bijvoorbeeld 300 procent RI vitamine C, 500 procent vitamine D en 1000 procent B12, en dat is binnen de normen. Wat je wel moet weten, is dat die percentages meetellen als je ernaast nog losse producten neemt. In wat er in een goede multivitamine zit gaan we daar verder op in.

Wateroplosbaar is vergevingsgezinder, maar geen vrijbrief

Vitamine C en de B-vitaminen worden niet in grote hoeveelheden opgeslagen: wat je lichaam niet gebruikt, verdwijnt via de urine. Daardoor is de marge groter dan bij vetoplosbare vitaminen, die zich wel opbouwen in lever en vetweefsel.

Groter betekent niet onbeperkt. Bij vitamine C zijn hoge doses in een keer de meest voorkomende reden voor maag- en darmklachten: zachte stoelgang, krampen, diarree. Dat is geen gevaar, wel een duidelijk teken dat je te veel in een keer neemt. Spreiden over de dag is de oplossing, en voor de meeste mensen is een gewone dosis Vitamine C meer dan genoeg. Waarom hoger niet beter is, staat in vitamine C: dosering en opname.

De nutrienten waar je echt op moet letten

Dit zijn de gevallen waar we in de winkel het vaakst op moeten remmen.

  • Vitamine D. Vetoplosbaar en dus cumulatief. Een dagelijkse dosis van 1000 of 2000 IE zit ruim binnen de normen, maar hoge doses maanden aan een stuk nemen zonder bloedwaarde is onnodig. Kies een sterkte die bij je leeftijd past, en tel je multivitamine mee. Zie welke vitamine D je best kiest.
  • Vitamine A. Ook vetoplosbaar en van de hele lijst de nutrient met de kleinste marge. Hoge doses retinol worden afgeraden tijdens de zwangerschap; wie zwanger is of wil worden, kiest dus geen hooggedoseerd vitamine A-product en laat dat nakijken door arts of apotheker.
  • IJzer. Niet supplementeren zonder reden. IJzer hoort bij een vastgestelde behoefte op basis van bloedwaarden, niet bij een vermoeden. En heel concreet: hou ijzerproducten buiten het bereik van kinderen, want bij hen is een te hoge inname gevaarlijk.
  • Zink. Op korte termijn weinig problematisch, maar langdurig hoog doseren verstoort de koperbalans in het lichaam. Zink is dus geen product om jarenlang bovenop een multivitamine te nemen zonder na te denken.

Het echte risico: dezelfde nutrient in drie potjes

Stel: je neemt een multivitamine, los Zink omdat het winter is, en je drinkt een verrijkte drank bij het ontbijt. Alle drie bevatten zink. Geen van de drie is te hoog gedoseerd, maar je totaal kan dat wel zijn. Hetzelfde gebeurt met vitamine D, waar bijna elke multivitamine en zowat elk botproduct iets van bevat.

Bij kinderen is de marge nog kleiner, simpelweg omdat ze kleiner zijn. Multi-Vitamines Kids is bedoeld voor 4 tot 8 jaar, werkt laxerend bij overmatig gebruik en hoort buiten hun bereik te staan, net als elk ander potje. Meer daarover in vitaminen voor kinderen.

Tel op wat je echt neemt

De oefening duurt vijf minuten en is de nuttigste die je kan doen.

  • Zet alles wat je neemt op tafel, ook verrijkte dranken, poeders en sportproducten.
  • Schrijf per nutrient de hoeveelheid en het percentage RI op dat op elk label staat.
  • Tel per nutrient op over alle producten samen.
  • Geef die lijst aan je apotheker en vraag of je totaal in orde is. Dat is gratis en veel betrouwbaarder dan zelf gokken.

Neem je medicatie, dan is dat gesprek geen optie maar een must. Een paar voorbeelden uit ons eigen assortiment: Vitamine D3 2000 + K is niet geschikt bij bloedverdunners, en bij Glucosamine + MSM geldt overleg bij bloedverdunners en diabetesmedicatie, naast de uitsluiting bij schaaldierallergie.

Kort samengevat

De RI zegt hoeveel je nodig hebt, niet hoeveel veilig is. Wateroplosbare vitaminen hebben een ruimere marge dan vetoplosbare, maar hoge doses vitamine C geven maagklachten. Let extra op vitamine D, vitamine A tijdens de zwangerschap, ijzer zonder aangetoonde behoefte en zink over lange periodes. En het belangrijkste: tel op wat je uit alle potjes samen binnenkrijgt, en leg die lijst voor aan je apotheker in plaats van te schatten.

Voedingssupplement. Niet gebruiken als vervanging van een gevarieerde voeding en een gezonde levensstijl.

KEUZEHULP

Niet zeker welk product bij jou past?

Beantwoord 3 korte vragen en we tonen je de top 3 producten die het best aansluiten bij jouw situatie. Symptoom-gericht, geen marketingpraat.

3 VRAGEN±30 SECOP MAAT
Start de keuzehulp