Kort antwoord: elk voedingssupplement dat in België op de markt komt, moet vooraf gemeld worden bij de FOD Volksgezondheid, en het FAVV controleert nadien wat er effectief in de handel ligt. Alleen betekenen die stappen iets anders dan veel mensen denken. Een voedingssupplement is wettelijk een voedingsmiddel en geen geneesmiddel. Er bestaat dus geen procedure waarbij de overheid vooraf nagaat of een product doet wat de verpakking suggereert.
Hieronder zetten we uit elkaar wie wat doet: de notificatie bij de FOD, het toezicht van het FAVV, en de Europese kant van het verhaal, waar EFSA de wetenschap achter gezondheidsclaims beoordeelt. Daarna leggen we uit welk signaal je als consument wel kan gebruiken, en waarom je bij sommige producten nergens leest wat ze zouden doen.
Een supplement is een voedingsmiddel, geen geneesmiddel
De Europese basisregels voor voedingssupplementen staan in richtlijn 2002/46/EG. Die omschrijft supplementen als voedingsmiddelen die bedoeld zijn om de normale voeding aan te vullen, als geconcentreerde bron van nutriënten of andere stoffen met een nutritioneel of fysiologisch effect, verkocht in doseervorm: capsules, tabletten, pillen en dergelijke. Twee woorden in die definitie bepalen alles wat volgt: voedingsmiddel en aanvullen.
Voor een geneesmiddel moet een fabrikant voor de verkoop een dossier indienen waarin hij werkzaamheid en veiligheid aantoont, en pas daarna volgt een vergunning. Voor een voedingssupplement bestaat die stap niet. De richtlijn regelt welke vitaminen en mineralen in welke vormen gebruikt mogen worden, en ze regelt de etikettering, maar ze voorziet nergens een voorafgaande beoordeling van de werking. Wat ze wel uitdrukkelijk verbiedt, is de vermelding dat een supplement een ziekte voorkomt, behandelt of geneest. Dat verbod is de harde ondergrens: wie jou een potje verkoopt als oplossing voor een aandoening, overtreedt de wet.
Stap één: de notificatie bij de FOD Volksgezondheid
Dezelfde Europese richtlijn laat lidstaten toe om een meldplicht in te voeren, zodat ze het aanbod kunnen opvolgen. België heeft dat gedaan. Wie hier een voedingssupplement op de markt brengt, dient vooraf een notificatiedossier in bij de FOD Volksgezondheid, Veiligheid van de Voedselketen en Leefmilieu. Dat gebeurt via de online toepassing FOODSUP. In dat dossier zit onder meer het etiket, zodat de dienst de samenstelling en de vermeldingen kan nakijken voor het product in de rekken staat.
Na de notificatie wordt er een notificatienummer toegekend. Dat nummer staat vaak op het potje, en veel mensen lezen het als een keurmerk. Dat is het niet, en de FOD benadrukt dat zelf: het feit dat er een notificatienummer toegekend is, betekent niet dat de producten aan de wetgeving voldoen. Hetzelfde geldt voor de ingrediënten in die databank: dat een ingrediënt erin opduikt, betekent niet automatisch dat het gebruik ervan toegelaten is. Een notificatienummer bewijst dus dat er gemeld is. Niet meer dan dat.
Wat er dan wel op een etiket staat waar je echt iets aan hebt, bespreken we apart in ons stuk over hoe je een supplementlabel leest. Kort gezegd: de hoeveelheid per dagdosis, de gebruikte vorm van het nutriënt, de waarschuwingen en de aanbevolen dagelijkse portie zeggen je veel meer dan een nummer.
Stap twee: het FAVV kijkt na wat er in de handel ligt
Het Federaal Agentschap voor de veiligheid van de voedselketen, het FAVV of AFSCA in het Frans, is de inspectiedienst. Bedrijven die met levensmiddelen werken, moeten bij het FAVV gekend zijn met een registratie of een toelating, afhankelijk van hun activiteit. Het agentschap voert controles uit op grondstoffen en levensmiddelen, en loopt er iets mis, dan kan je als consument terecht bij het meldpunt van het FAVV.
Het is belangrijk om te zien waar dat toezicht over gaat. In de eerste plaats over veiligheid en correctheid: zit er in het potje wat op het etiket staat, zijn de hoeveelheden aanvaardbaar, is er geen verontreiniging, staan de verplichte waarschuwingen erop. Dat is een reële bescherming, en ze valt grotendeels weg wanneer je buiten de Belgische handel om bij een onbekende webshop koopt. Maar ook die controle gaat niet over de vraag of jij van een capsule beter gaat functioneren.
Waar dit luik echt telt, zijn de doseringen. Bij vitaminen en mineralen bestaan er bovengrenzen, en die zijn er niet voor de sier. We gaan er dieper op in in ons artikel over veilige bovengrenzen voor vitaminen en mineralen. Bij een product als Vitamine D3 2000 zijn de dosering per capsule en de leeftijdsgrens vanaf 12 jaar precies daarom geen detail. Vitamine D draagt bij tot de normale opname van calcium en fosfor, tot het behoud van normale botten, tanden en spierfunctie, en tot de normale werking van het immuunsysteem. Dat is wat erover gezegd mag worden, in die bewoording.
Stap drie: wie beslist welke claim mag
Dit is het deel dat voor jou als lezer het meest bruikbaar is. Gezondheidsclaims zijn in Europa in principe verboden, tenzij ze toegelaten zijn en op de officiële lijst staan. Een bedrijf bepaalt dus niet zelf wat het over een product mag beweren.
De wetenschappelijke beoordeling loopt via EFSA, de Europese Autoriteit voor voedselveiligheid. EFSA gaat na of de voorgestelde formulering wetenschappelijk onderbouwd is. EFSA beslist zelf niet: het advies gaat naar de Europese Commissie en de lidstaten, en die nemen de beslissing. Het resultaat komt in een openbaar Europees register van claims. Dat register bevat niet alleen de toegelaten claims, maar ook de afgewezen claims en de reden waarom ze afgewezen zijn.
Daarom klinken de claims op een degelijk supplement zo voorzichtig, en eerlijk gezegd ook zo saai. Draagt bij tot de normale werking van het immuunsysteem, bij Zink. Draagt bij tot de vermindering van vermoeidheid en moeheid, bij de B-vitaminen in Multivitamine Energy. Dat is geen zwakke marketing, dat is exact de formulering die de toets gehaald heeft. Hoe eng zo'n toegelaten claim kan zijn, en hoeveel er dus niet onder valt, zie je goed in ons stuk over chroom en bloedsuiker.
Waarom je bij sommige producten niets over werking leest
Dat register werkt in twee richtingen, en dat verklaart een vraag die we regelmatig krijgen: waarom staat er bij het ene product een rijtje functies, en bij het andere alleen een beschrijving van wat erin zit?
- Veenbessen: voor cranberry is de claim rond de urinewegen beoordeeld en niet toegelaten. We mogen dus niet schrijven dat het daarvoor werkt, en we doen dat ook niet. Wat er wel en niet geweten is, zetten we op een rij in wat we over veenbessen weten.
- Saffron Forté: voor saffraan bestaat er geen toegelaten gezondheidsclaim. We beschrijven wat het is en hoe het gedoseerd is, niet wat het zou doen. Word je al behandeld voor depressie, overleg dan met je arts voor je dit gebruikt. Blijft je stemming langere tijd laag, dan hoort dat bij je huisarts en niet bij een potje.
- Glucosamine + MSM: ook hier is er geen toegelaten claim, niet voor glucosamine en niet voor MSM. En een harde uitsluiting: bij een allergie voor schaaldieren is dit product niet geschikt.
Geen claim betekent niet dat een ingrediënt waardeloos is. Het betekent dat de voorgelegde wetenschap de Europese toets niet haalde, of dat er nooit een dossier is ingediend. Die twee zijn niet hetzelfde, en geen van beide is een belofte. Wij schrijven in zo'n geval wat we weten en waar het ophoudt, en dat is bewust zo.
Hoe je dit als consument gebruikt
- Koop bij een verkoper die in België gevestigd en bij het FAVV gekend is. Dat is de zwakke schakel bij aankopen via onbekende buitenlandse webshops.
- Lees een notificatienummer als 'dit product is gemeld', niet als 'dit product is goedgekeurd'.
- Vertrouw een voorzichtige formulering meer dan een grote belofte. Een claim in de officiële bewoording is het enige signaal dat er een echte beoordeling achter zit.
- Zie je de belofte om een ziekte te voorkomen, te behandelen of te genezen, dan kijk je niet naar een sterk product maar naar een overtreding.
- Ben je zwanger, geef je borstvoeding, ben je jonger dan 18 of neem je medicatie: leg je lijstje voor aan je huisarts of apotheker voor je begint.
De Belgische controle op voedingssupplementen is dus echt, maar ze gaat over veiligheid, samenstelling en eerlijke communicatie, niet over de vraag of een product voor jou werkt. Notificatie is geen goedkeuring, en een stevig geformuleerde belofte is eerder een waarschuwing dan een argument. Wil je er één vuistregel uit meenemen: lees de claim, en vraag je af of ze voorzichtig genoeg klinkt om door een beoordeling gekomen te zijn.
Voedingssupplement. Niet gebruiken als vervanging van een gevarieerde voeding en een gezonde levensstijl.