De grote veenbes, beter bekend als cranberry, is een van de meest verkochte plantenextracten in Europa. Voor we ingaan op wat erin zit, eerst iets wat je zelden op een verpakking leest: cranberry heeft in Europa geen enkele toegelaten gezondheidsclaim. De Europese autoriteiten hebben de voorgelegde claims beoordeeld en niet aanvaard. Dat betekent niet dat er niets over bekend is, wel dat niemand je mag vertellen wat het doet. Dit artikel legt uit wat er wél over te zeggen valt.
Wat is de grote veenbes precies?
Vaccinium macrocarpon, de grote veenbes, is een kleine struik uit Noord-Amerika die felrode, zure bessen draagt. Ze is familie van de blauwe bosbes en de rode bosbes, maar bevat een ander stoffenpatroon. De bes wordt al lang gegeten en gedronken, vooral in Noord-Amerika, waar cranberrysap en cranberrysaus vaste producten zijn. In supplementen gebruikt men zelden de hele bes, maar een droogextract, waarbij het vocht is verwijderd en de plantstoffen sterk geconcentreerd achterblijven.
Wat zijn proanthocyanidines en waarom staan ze op het etiket?
Proanthocyanidines, afgekort PAC, zijn de plantstoffen waar het bij cranberry om draait. Het zijn polyfenolen, dezelfde familie van stoffen die je ook in thee, rode wijn en donkere chocolade terugvindt, en ze geven de bes zijn kleur en zijn wrange smaak. Het gehalte aan PAC verschilt sterk van bes tot bes en van oogst tot oogst. Daarom is een extract dat gestandaardiseerd is op PAC meer waard dan een extract dat alleen een gewicht vermeldt: standaardisatie betekent dat elke capsule hetzelfde gehalte aan die stoffen levert, in plaats van wat de oogst toevallig gaf. De Veenbessen van Nature Avenue bevatten 500 mg droogextract per capsule, gestandaardiseerd op PAC.
Waarom is er geen erkende claim?
Dit verdient uitleg, want het wordt vaak verkeerd begrepen. Dat een claim niet is toegelaten, betekent in Europa dat de beoordelende wetenschappers het aangeleverde bewijs onvoldoende overtuigend vonden om een oorzakelijk verband vast te stellen. Het is geen uitspraak dat iets niet werkt, en evenmin een garantie dat het wel werkt. Voor cranberry loopt er onderzoek, met wisselende opzet en wisselende uitkomsten, en dat is precies waarom de conclusie open blijft. Wij vinden het eerlijker om dat zo te zeggen dan om er met vage bewoordingen omheen te schrijven. Je vindt dezelfde situatie bij glucosamine, zoals we beschrijven in ons artikel over wat helpt bij gewrichtspijn.
Waar let je op bij een cranberry-extract?
Kijk eerst of er gestandaardiseerd wordt, en waarop. Een etiket dat alleen "cranberry 500 mg" vermeldt, zegt niets over wat erin zit. Let vervolgens op het verschil tussen extract en sap: cranberrysap uit de winkel bevat doorgaans veel toegevoegde suiker, omdat de pure bes te zuur is om te drinken, waardoor je met een glas sap vooral suiker binnenkrijgt. Let ten slotte op de dosering en de duur van de kuur, zodat je weet wat een verpakking je werkelijk kost per dag. Een pot van 60 capsules aan één per dag is een kuur van twee maanden.
Voor wie is het niet bedoeld?
Dit is het belangrijkste deel van dit artikel. Cranberry-extract is niet aanbevolen tijdens de zwangerschap, bij borstvoeding, of voor kinderen en jongeren onder de 18 jaar. Gebruik je bloedverdunners, en dan gaat het onder meer om warfarine en andere anticoagulantia, raadpleeg dan eerst je arts of apotheker, want er zijn aanwijzingen dat cranberry de werking ervan kan beïnvloeden. Dat is geen formaliteit maar een reële interactie die het nakijken waard is.
Wanneer hoort het bij de dokter?
Pijn of een brandend gevoel bij het plassen, vaak moeten plassen, troebele of sterk ruikende urine, bloed in de urine, koorts of pijn in de onderrug of de flanken horen bij een arts en niet bij een voedingssupplement. Een blaasontsteking is een infectie en die behandel je niet met een plantenextract. Dat geldt dubbel wanneer klachten snel verergeren, wanneer er koorts bij komt, bij mannen, bij kinderen, tijdens de zwangerschap, of wanneer ze blijven terugkomen. Terugkerende klachten verdienen een onderzoek naar de oorzaak, en dat gesprek uitstellen maakt de zaak zelden eenvoudiger.
Samengevat: cranberry is een goed onderzochte maar niet uitgeklaarde plant, met proanthocyanidines als de stoffen waar het om draait en standaardisatie als het criterium dat kwaliteit onderscheidt. Er bestaat geen toegelaten gezondheidsclaim, en klachten aan de blaas of de urinewegen horen bij je arts.
Voedingssupplement. Mag niet worden gebruikt als vervanging voor een gevarieerde voeding en een gezonde levensstijl.
